آغاز مذاکرات در ترکیه؟

 با این حال پرونده هسته‌ای مساله‌ای بوده که ایران و غرب همواره پیرامون آن به مذاکره پرداخته‌اند و گاه این مذاکرات به نتایجی رسیده و توافق حاصل شده و گاه نیز صرفا مذاکراتی صورت گرفته، اما نهایتا طرفین به نتایج مدنظر دست نیافتند و مذاکرات به جایی نرسیده است. واقعیت این است که دقایق زمانی مذاکرات نیز از اهمیت خاصی برخوردار بوده و در به نتیجه رسیدن یا نرسیدن آن تاثیر بسزایی داشته است. مثلا مذاکرات مسقط یا وین در زمان دولت احمدی‌نژاد که سعید جلیلی مسئولیت هیأت مذاکره‌کننده ایرانی را بر عهده داشت به نتیجه‌ای نرسید و در نهایت شاهد صدور ۶ قطعنامه علیه ایران بودیم. چرا که اساسا طرفین قائل به مذاکره نبودند و طرف غربی دنبال‌گرفتن امتیاز بود و طرف ایرانی نیز صرفا برای بیانیه‌خوانی و نه مذاکره رفته بود. اما همین مذاکرات در زمان دولت حسن روحانی با ریاست محمدجواد ظریف در ژنو به نتیجه رسید و در جریان ۲ سال مذاکرات فشرده میان ایران و ۱+۵ توافق برجام منعقد گردید و اگر نبود حضور ترامپ در کاخ سفید شاید آن توافق می‌توانست نتایج خود را نشان دهد و طرفین از مواهب و ثمراتش بهره می‌بردند. هر چند که پس از خروج آمریکا از برجام، بی‌عملی اروپایی‌ها و اجرای گام‌های عقب‌نشینی ایران بازهم ایران و اروپایی‌ها برای احیای توافق تلاش کردند؛ اما از آنجایی‌که طرف اروپایی از خود اختیار عملکردی نداشت و نهایتا باید برای توافق از آمریکا اجازه می‌گرفت تلاش‌های مذاکراتی ایران با ۱+۴ در دولت بایدن نیز به نتیجه نرسید. پس از آن روند امور به سمت و سوی دیگری چرخید و با روی کارآمدن ترامپ در قامت رئیس‌جمهور در آمریکا وی تلاش کرد که واسطه‌های اروپایی را کنار بزند و شرایط را برای مذاکرات مستقیم فراهم کند. اقدامی که ایران به آن تن نداد و بازهم میانجی‌گری برخی اروپایی‌ها یا کشور‌های منطقه‌ای باعث مذاکرات شد. چه اینکه در آخرین تلاش‌های مذاکراتی استانبول، رم و مسقط آخرین پایتخت‌هایی بودند که ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان به مذاکرات غیرمستقیم پرداختند و چند دور مذاکره در خود مسقط برگزار شد و طبق گفته‌ها ایران بسته پیشنهادی خود را برای ارائه در دور ششم مذاکرات آماده کرده بود که اسرائیل و آمریکا با حمله به کشورمان در حقیقت میز مذاکره بمباران کردند و از آن زمان تا کنون این پرسش بی‌پاسخ باقی مانده است که چه تضمینی وجود دارد در صورت مذاکره مجدد دوباره آن اتفاق تکرار نشود. اما با این همه تهران همچنان همراه با قدرت نظامی و میدان پنجره مذاکره و دیپلماسی را نیز باز نگه داشته تا از فرصت مذاکره برای رسیدن به توافقی خوب و پایدار استفاده کند. 

*از تهدید تا تمایل به مذاکره

آمریکایی‌ها طی ماه‌های اخیر پالس‌های متفاوتی را در خصوص نوع مواجهه با ایران ارسال کرده‌اند. گاه از تمایل به مذاکره و رسیدن به توافق گفته‌اند و گاه از کنارگذاشتن مذاکره و دستور کار قراردادن گزینه نظامی و حمله صحبت کرده‌اند. چنانکه خود ترامپ در جریان اعتراضات اخیر علنا ایران را تهدید به حمله نظامی کرد. با این حال همزمان از مذاکره هم گفت. مثل چند روز اخیر که با وجود گسیل تجهیزات نظامی گسترده مثل چندین ناو جنگنده و هواپیمابر و بردن آستانه تنش به بالاترین سطح، اما بازهم از تمایل به مذاکره و رسیدن به توافق خوب با ایران سخت گفت. هر چند که ایران بار‌ها آمادگی خود در برابر هرگونه تهاجم و حمله‌ای نشان داده؛ اما از دیپلماسی و مذاکره نیز استقبال کرده است. البته در این میان نباید از تلاش کشور‌های واسطه و میانجی مثل عمان، عربستان، ترکیه و روسیه نیز گذشت. چه اینکه طی روز‌های اخیر شاهد تماس‌های دیپلماتیک متعدد بین این پایخت‌ها با واشنگتن و تلاش برای پایین‌آوردن آستانه تنش و منصرف کردن ترامپ از حمله به ایران بوده‌ایم. کانال‌های دیپلماتیک ایران نیز طی روز‌های اخیر فعال بوده و نهایتا به‌جایی رسیده که امروز احتمال آغاز مذاکرات بسیار بیشتر از گذشته شده است. مذاکراتی که به نظر می‌رسد این بار با میانجی‌گری ترکیه میان تهران و واشنگتن برقرار شود. 

* دستور آغاز مذاکرات؟

 روزگذشته بود که برخی رسانه‌ها به نقل از یک منبع آگاه در دولت نوشتند که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور دستور آغاز مذاکرات را صادر کرده است. مانند دوره‌های پیشین سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و استیو ویتکاف نماینده ویژه دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا ریاست این گفت‌و‌گو‌ها را برعهده خواهند داشت و دیپلمات‌هایی همچون مجید تخت‌روانچی و کاظم غریب‌آبادی، عراقچی را همراهی خواهند کرد. برخی از منابع این گمانه‌زنی را مطرح کردند که با توجه به سفر روز جمعه عراقچی به ترکیه و تلاش آنکارا برای برگزاری گفت‌وگوها، این احتمال وجود دارد که رایزنی‌ها در ترکیه برگزار شود و در همین چارچوب احتمال این وجود دارد که هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه نیز در این گفت‌و‌گو‌ها شرکت کند. درباره میزبانی از گفت‌وگوها، نام برخی از کشور‌های دیگر منطقه نیز مطرح است. این در حالی است که علاوه بر ترکیه، کشور‌های قطر و مصر نیز در خصوص گفت‌وگوها، تلاش‌های دیپلماتیکی را انجام داده‌اند. از طرفی اخیرا گمانه‌زنی‌هایی در خصوص احتمال انتقال میزانی از اورانیوم غنی‌شده ایران به کشور ثالث مطرح شده که سخنگوی وزارت امور خارجه در این خصوص اظهار کرد: این یکی از موضوعاتی است که در مذاکره در موردش تعیین تکلیف می‌شود نه قبل از مذاکره و درواقع نتیجه این موضوع در روند مذاکره مشخص می‌شود نه قبل از اینکه مذاکره‌ای انجام شود. این در حالی است که روز گذشته علی باقری معاون علی لاریجانی دبیر شعام گفت: «مسئولان ایرانی بنایی بر انتقال مواد غنی‌شده هسته‌ای به هیچ کشوری ندارند. مذاکرات اصلا حول چنین امری نیست». با این حال اسماعیل بقایی سخنگوی دستگاه دیپلماسی در خصوص مذاکرات احتمالی میان ایران و آمریگا طی روز‌های آینده در ترکیه عنوان کرده است: «آن چیزی که روشن است این است که ما در این مرحله مشغول بررسی برخی از کلیات و هم جزئیات مربوط به پیشبرد این روند دیپلماتیک هستیم. ما در مرحله تصمیم‌گیری هستیم و زوایای مختلف موضوع را مدنظر قرار داده‌ایم». وی تصریح کرد: «برای ما اینکه بتوانیم هرچه زودتر تحریم‌های ظالمانه را کاهش دهیم یک برد خواهد بود و ما با دقت بالا و با در نظرگرفتن زمان موضوع را در دستور کار قرار داده‌ایم و امیدواریم بتوانیم در روز‌های آینده در مورد جزئیات، بیشتر صحبت کنیم». حال باید دید طی روز‌های آینده تحولات پیرامون مذاکرات ایران و آمریکا چه سیری را طی خواهد کرد.